Sốt là gì? Trình bày các nguyên nhân và cơ chế gây sốt?

Sốt là tình trạng tăng thân nhiệt do rối loạn trung tâm điều hòa nhiệt, trước tác dụng của các yếu tố có hại, Thường gặp nhất là yếu tố nhiễm khuẩn. Sốt là một phản ứng thích ứng toàn thân của động vật máu nóng. Phản ứng sốt được hình thành trong quá trình tiến hóa. Khác với say nóng và say nắng (thân nhiệt tăng là do nhiệt độ bên ngoài tăng); còn trong sốt (thân nhiệt tăng là do rối loạn của chính trung tâm điều hòa nhiệt).

Sốt là gì

Nguyên nhân gây sốt

a. Sốt do nhiễm khuẩn:

  • Là nguyên nhân phổ biến nhất, đa số các bệnh nhiễm vi khuẩn và virus đều có sốt.
  • Một số bệnh nhiễm khuẩn không sốt như: lỵ amip; mà thần nhiệt lại giảm như trong bệnh tả.
  • Trong trường hợp nhiễm khuẩn, sốt xuất hiện chủ yếu là do tác dụng của độc tố VK, các sản phẩm của mô bào hủy hoại.

b. Sốt không do nhiễm khuẩn:

  • Sốt do protit lạ: có 2 loại protit lạ:
    • Protit từ ngoài đtrưởnga vào cơ thể như kháng huyết thanh, vacxin, truyền máu, một số loại protit.
    • Protit nội sinh do sản phẩm phân hủy protit của cơ thể, protit bị biến tính (do xuất huyết nội, hoại tử tổ chức,…)
  • Sốt do muối:
    • Tiêm dung dịch muối trưởngu trưởng vào tổ chức dưới da hay bắp thịt, có thể gây ra sốt, do dung dịch muối làm hoại tử tế bào sinh ra những protit lạ khác.
  • Sốt do tác dụng của dtrưởngợc chất:
    • Một số chất như: cafein, phenamin, adrenalin có thể kích thích trung tâm điều nhiệt, hạn chế TN.
  • Sốt do thần kinh:
    • Xuất hiện khi tổn thương hệ thần kinh như u não, chảy máu não; do phản xạ đau đớn, sợ hãi,…
    • Trong thực tế thì các nguyên nhân gây sốt Thường phối hợp với nhau. Chẳng hạn sốt do nhiễm khuẩn, đứng về bản chất mà nói, nó rất giống sốt do protit lạ hoặc muối.

Cơ chế gây sốt

  • Sốt là do rối loạn chức phận của trung tâm điều hòa nhiệt làm thay đổi mối ttrưởngơng quan giữa sản nhiệt và thải nhiệt.
  • Sốt do biến đổi chức phận của trung tâm điều hòa nhiệt dưới ảnh hưởng của chất gây sốt.
  • Biến đổi rõ nhất trước và trong khi nhiệt độ tăng cao (giai đoạn sốt tăng), tới khi nhiệt độ dừng ở mức cao (sốt đứng) thì những biến đổi đó lại giảm đi đột ngột, cuối cùng thân nhiệt trở về mức bình Thường với sự hoạt động cân bằng của trung tâm điều hòa nhiệt.
  • Giai đoạn đầu: giai đoạn sốt tăng
    • Dưới ảnh hưởng của chất gây sốt, trung tâm kém nhạy cảm đối với các kích thích nóng, ng trưởngợc lại, nó tăng nhạy cảm với các kích thích lạnh. Lúc này nhiệt độ của máu tỏ ra quá lạnh đối với trung tâm điều nhiệt, do đó phản ứng làm tăng SN và giảm TN (giống khi cơ thể tiếp xúc với mô trường lạnh), thân nhiệt tăng lên.
  • Giai đoạn hai: sốt đứng
    • Khi sốt ở mức độ cao, nhiệt độ cao của cơ thể sẽ làm cho phản ứng của trung tâm điều nhiệt đối với lạnh giảm xuống có tác dụng ức chế sản nhiệt và tạo điều kiện cho quá trình thải nhiệt xuất hiện.
  • Giai đoạn ba: Sốt lui
    • Chất gây sốt hết tác dụng, lúc này trung tâm điều nhiệt cảm thấy quá nóng so với nhiệt độ của môi trường xung quanh nó, nên phản ứng làm tăng TN và thân nhiệt dần dần giảm xuống.

Chú ý: khi sốt bệnh súc vẫn còn khả năng điều nhiệt. Khi nhiệt độ bên ngoài thay đổi hay vận động, phản ứng điều nhiệt ở cơ thể bệnh gần như cơ thể lành. Với các bệnh sốt nhiễm khuẩn nặng, cơ thể suy nhược thì sức đề kháng đối với lạnh, nóng giảm xuống. Sự tăng thân nhiệt trong sốt là mang tính chủ động.

  • Sau khi kích thích các thụ quan tại chỗ, chất gây sốt vào máu đi khắp cơ thể, tác động lên toàn bộ hệ thống thụ quan và trực tiếp tác động vào trung tâm điều nhiệt gây hưng phấn và hưng phấn mạnh nhất là giai đoạn trước và trong cơn sốt, làm tăng SN. Ngtrưởngợc lại, nếu kích thích mạnh sẽ gây ức chế vượt giới hạn làm thân nhiệt giảm (sốt do nhiễm khuẩn nặng, nhiễm độc nặng, sốt do phóng xạ,…)