Bệnh sán dây moniezia ở gia súc nhai lại

Hình thái sán dây moniezia

Do sán dây M.ọiezia và M. benedeni thuộc họ Anoplocephalidae gây nên; ở ruột non của cừu, dê, bò.

Mexpansa hình dải băng màu trắng, có đầu cổ và than. Dài 1-5cm, rộng 1,6cm,. Đầu hơi tròn, có 4 giáp bám hình bầu duc, có ddinhr đầu nhưng không có móc đỉnh . Mỗi đỗi có hai ơ quan sinh dục ở hai bên gồm hai buồng trứng, hai tuyến dinh dưỡng, noãn hoàng, một tuer cung và hai âm đạo

Bộ phận sinh duc đực có nhiều tinh hoàn (300-400 cái) ở giữa đốt sán. Mỗi tinh hoàn có ống dẫn tinh thông với túi dương vật hình lê và với lỗ sinh sản cái. Đốt sán khi già thì đầy trứng , các bộ phận khác đều thoái hóa. Phaand sau mỗi đốt coa tuyến giữa đốt xếp thành hang ngang, hình vòng hoặc tòn. Trứng sán hình ba cạnh hơi tròn hoặc hình bốn cạnh, trong có thai 6 móc. Thai trứng được bao bọc trong một khí quan hình lê.

M.benedeni rất giống loài trên. Đốt sán này rộng hơn một chút. Điểm quan trọng để phân biệt là sự sắp xếp của tuyến giữa đốt. Tuyến này hình dải băng có nhiểu điểm lấm tấm, tập trung ở giữa hoặc một bên đốt sán.

Vòng đời sán dây moniezia

Cần ký chủ trung gian. Đốt sand chửa rụng theo phân ra ngoài; vỡ ra nhiều trứng. trứng có thai 6 móc, nếu bị nhên đất(Oribatidae) ăn phải. Sau đó phát triển thành Cysticercoid. Thời gian phát triển ở nhện đất cần 120-180 nagyf.

Ký chủ cuối cùng ăn cỏ có lẫn nhện đất, vào đường tiêu hóa, ấu trùng chui ra bám vào niêm mạc ruột, phát triển thành sán trưởng thành. Thời gian phát triển ở cơ thể súc vật dài ngắn tùy theo loài sán: M.benedeni là 50 ngày, M.expansa là 37-40 ngày. Tuổi thọ của sán dây là 75 ngày, có trường hợp tới 7 tháng.

Triệu chứng bị nhiễm sán dây moniezia

Sán dây gây tổn thương đối với ký chủ, biểu hiện ở 3 maetj:

Tác dụng của chất độc: Trong qua trình sống, sán sinh ra các chất độc gây cho ruột, hạch lâm ba, màng treo ruột…vv những tổn thương lam cho súc vật non chậm lớn, sức đề kháng giảm sút, dễ mắc bệnh truyền nhiễm mãn tính va ccacs ký sinh trung khác.

Tác dụng cơ gới: một con vật có thể bị nhiễm vai chục con sán. Sán tập trung ở ruột non, làm ruột phinh to, tắc, có khi bị vỡ.

Chiếm đoạt chất dinh dưỡng: ngày đêm mỗi sán dai them 8cm, chúng lấy rất nhiều chất dinh dưỡng của ký chủ. Triệu chứng lâm sàng : súc vật ăn ít khát nước, kiết lị, trong phân có lẫn những đốt sán. Thân nhiệt cao hay nằm. niêm mạc nhợt nhạt, long không bong. Một vai trường hợp có triệu chứng thần kinh, run giật, quay cuồng và đầu lúc lắc

Thương tổn cơ thể bệnh học: long ngực, bụng va bao tim có nước đục hoặc hơi trong, sợi cơ nhợt. Niêm mạc ruột, mang bao tim có điêmt xuất huyết, ruột viêm cata, phổi thường tích nước. Ruột non dầy sán có khi bị vỡ.

Chẩn đoán

Tim đốt sán: trực tiếp tìm đốt sán va mảnh đốt sán trong phân. Nếu ít đốt sán có thể lam theo phương theo pháp gạn rửa để lắng rôi cho lên giấy để tìm.
Tìm trứng sán: làm theo phương pháp phong phú. Trứng hình 3 cạnh, hơi tròn, màu tro nhạt, Cần chú ý có khi trong ruột non có sán nhưng không tìm thấy trứng vì tử cung khép kín, trứng không theo phân ra ngoài.

Điều trị sán dây moniezia

Có nhiều loại thuốc điều trị, nhưng dùng sunfat đồng 1%, hiệu quả cao, giá thành hạ, dễ áp dụng. Liều dùng 15-150ml tùy theo tuổi

+ Cừu 1-1,5 tháng : 15-20ml
+ Cừu trưởng thành: 80-100ml
+ Cừu 3-6 tháng: 120-150ml

Sunfat đông với muối ăn với tỷ lệ 1:100

Sunfat đồng với phenothiazin và muối, tỷ lệ 1:5:100 cho ăn trong cả thời gian chăn dắt, nếu thời tiết nóng thì ngừng trong 2-4 tuần

Phòng bệnh sán dây moniezia

+ Tầy sán trước lúc trưởng thành: Sunfat đồng tẩy được sán còn non và trưởng thành. Đàn gia súc chăn dắt trên bãi đã co mầm bệnh sau khi chăn 30-35 ngày phải dùng thuốc tẩy và không để chậm quá sau ngày thứ 50, vì một lần tẩy không thể hết sán, sau 10-15 ngày tẩy lại lần thứ hai.

+ Giử vệ sinh đồng cỏ: khai hoàng đồng cỏ, trồng cấy những loại cỏ có ích, cải tạo đồng cỏ để diệt mầm bệnh và khống chế ký chủ trung gian. Trong thời gian chăn thả có thể cho gia súc uống thuốc phòng Sunfat đồng hạt với muối ăn hoặc sunfat đồng với phenothiazin và muối ăn.

+ Thực hiện những biện pháp chống bệnh sán dây cho các súc vật khác như dê, cừu, bò trường thành , vì có thể truyền bệnh lẫn cho nhau va cho súc vật non.